Bơ hạt mỡ (shea butter) có tác dụng gì cho da và tóc?

Nhờ có đặc tính chống viêm và làm dịu nên từ hàng trăm năm trước, bơ hạt mỡ đã được sử dụng để làm đẹp và điều trị một số vấn đề về da. Ngày nay, đây là một thành phần được sử dụng trong rất nhiều loại mỹ phẩm khác nhau. Bơ hạt mỡ chứa hàm lượng lớn axit béo có tác dụng dưỡng ẩm, giàu chất chống oxy hóa và tác dụng làm mềm mô sẹo.
Bơ hạt mỡ (shea butter) có tác dụng gì cho da và tóc?Bơ hạt mỡ (shea butter) có tác dụng gì cho da và tóc?

Bơ hạt mỡ là gì?

Bơ hạt mỡ (shea butter) được chiết xuất từ phần nhân của hạt cây hạt mỡ (tên khoa học là Butyrospermum parkii) – một loài cây có nguồn gốc từ khu vực gần sa mạc Sahara ở Châu Phi. Phần nhân sau khi tách khỏi hạt được phơi khô hoặc rang lên, sau đó nghiền thành bột và đun sôi trong nước để tách lấy dầu.

Bơ hạt mỡ được gọi là “bơ” vì có kết cấu đặc mịn như kem nhưng thực chất đây là một loại dầu.

Bơ hạt mỡ có kết cấu dạng kem vì chủ yếu chứa chất béo bão hòa.

Tuy rằng được chiết xuất từ thực vật nhưng bơ hạt mỡ không phải một loại tinh dầu do có chứa chất béo và có kết cấu đặc.

Bơ hạt mỡ được coi là một loại dầu nền, được sử dụng trong mỹ phẩm để giúp cho các thành phần khác hòa trộn với nhau.

Bơ hạt mỡ có tác dụng dưỡng ẩm và làm dịu da vì còn chứa nhiều axit béo không bão hòa như axit oleic và axit linoleic.

Bơ hạt mỡ có khả năng bảo vệ da khỏi tia cực tím rất tốt.

Các hợp chất hoạt tính trong bơ hạt mỡ

Bơ hạt mỡ chủ yếu được tạo nên từ chất béo. Bơ hạt mỡ rất giàu các axit béo có lợi như (theo thứ tự hàm lượng):

  • Axit stearic
  • Axit oleic
  • Axit linoleic
  • Axit palmit
  • Axit arachidic

Ngoài axit béo, bơ hạt mỡ còn giàu các hợp chất phenolic có khả năng chống oxy hóa như quercetin, axit transcinnamic và nhiều loại hợp chất khác, một số trong đó còn có trong trà xanh.

Loại hợp chất phenolic trong bơ hạt mỡ thay đổi tùy theo nơi trồng cũng như các yếu tố khác như thời tiết, phương pháp sản xuất(thành phần trong những chất chiết xuất từ thực vật như dầu và tinh dầu phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên, phương pháp canh tác và sản xuất).

Hợp chất chống oxy hóa chính trong bơ hạt mỡ là axit galic.

Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng phần thịt của quả hạt mỡ có chứa một lượng lớn vitamin C.

Vitamin C (axit ascorbic) là một thành phần chăm sóc da nổi tiếng với tác dụng chống oxy hóa hiệu quả. Đây cũng chính là thành phần góp phần tạo nên đặc tính kháng khuẩn của bơ hạt mỡ.

Bơ hạt mỡ đã qua tinh chế và bơ hạt mỡ chưa qua tinh chế (nguyên chất) có sự khác biệt đáng kể về hàm lượng các hoạt chất.

Bơ hạt mỡ tinh chế và bơ hạt mỡ nguyên chất

Bơ hạt mỡ nguyên chất có màu vàng và kết cấu đặc tương tự bơ làm từ sữa.

Bơ hạt mỡ nguyên chất có thể gây bít tắc lỗ chân lông nhưng cực kỳ giàu axit béo có lợi, có tác dụng dưỡng ẩm da cũng như các chất chống oxy hóa.

Bơ hạt mỡ tinh chế được đun sôi hoặc rang nhiều lần và có kết cấu lỏng hơn một chút và nhạt màu hơn nhiều so với bơ hạt mỡ nguyên chất.

Do trải qua nhiều bước xử lý nên bơ hạt mỡ tinh chế chứa ít hợp chất hoạt tính hơn so với bơ hạt mỡ nguyên chất nhưng lại ít gây bít tắc lỗ chân lông hơn.

Cả hai dạng bơ hạt mỡ đều có thể được sử dụng trong chăm sóc da nhưng mỗi dạng sẽ phù hợp với một số loại da và vấn đề về da nhất định.

Ví dụ, bơ hạt mỡ tinh chế an toàn hơn cho làn da đang hoặc dễ mụn trứng cá trong khi bơ hạt mỡ nguyên chất có lợi hơn cho da khô.

Bơ hạt mỡ sản xuất thủ công và sản xuất bằng máy

Bơ hạt mỡ nguyên chất vẫn phải trải qua một số bước xử lý để thu được dầu từ hạt cây hạt mỡ.

Nếu không có sự trợ giúp của máy móc, quá trình sản xuất sẽ mất nhiều thời gian và điều này có thể làm giảm chất lượng của bơ hạt mỡ.

Vì lý do này nên bơ hạt mỡ sản xuất bằng máy thường có nồng độ hợp chất có lợi cao hơn so với bơ hạt mỡ sản xuất thủ công.

Quá trình xử lý bơ hạt mỡ thường không cần sử dụng hóa chất, điều này giúp giữ nguyên vẹn các hợp chất tự nhiên trong bơ hạt mỡ.

Một số thành phần trong bơ hạt mỡ được sản xuất thủ công bị biến tính do quá trình sản xuất mất nhiều thời gian.

Vì phương pháp xử lý bằng máy giúp rút ngắn thời gian từ khi thu hoạch hạt cho đến khi tạo ra dầu thành phẩm nên loại bơ hạt mỡ này được sử dụng phổ biến hơn trong sản xuất mỹ phẩm.

Các lợi ích của bơ hạt mỡ

Các hợp chất hoạt tính trong bơ hạt mỡ có nhiều lợi ích cho da, chẳng hạn như kháng khuẩn, giữ ẩm, chống tia cực tím và điều trị sẹo.

Axit stearic – loại axit béo chiếm tỷ lệ lớn nhất trong bơ hạt mỡ – có hiệu quả dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào bảo vệ da rất tốt, ngoài ra còn giúp ngăn ngừa sự mất nước qua da. Mặc dù bơ hạt mỡ chứa axit oleic tạo ra những lỗ thủng nhỏ trên da nhưng hàm lượng axit stearic lại cao hơn axit oleic, do đó bơ hạt mỡ giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da, điều này rất có lợi cho da khô và các bệnh lý gây khô da như bệnh chàm.

Bơ hạt mỡ còn có tác dụng làm dịu da nhờ chứa các hợp chất chống viêm như axit linoleic.

Do có chứa các hợp chất phenolic chống oxy hóa nên bơ hạt mỡ giúp chống lão hóa da. Các hợp chất phenolic này ngăn chặn quá trình oxy hóa lipid và giúp sản phẩm để được lâu hơn.

Một số nghiên cứu còn phát hiện ra rằng bơ hạt mỡ có tác dụng chống ung thư, nghĩa là có thể giúp điều trị và ngăn ngừa một số loại ung thư. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu hơn nữa để kiểm chứng lợi ích của bơ hạt mỡ trong điều trị và phòng ngừa ung thư.

Bơ hạt mỡ điều trị những vấn đề về da nào?

Bơ hạt mỡ ngày càng được sử dụng phổ biến trong các sản phẩm chăm sóc da nhờ có đặc tính dưỡng ẩm và chống oxy hóa mạnh.

Bơ hạt mỡ là một thành phần quen thuộc trong nhiều sản phẩm dành cho da khô, sản phẩm dưỡng tóc, kem trị rạn da và kem chống nắng.

Mụn trứng cá

Bơ hạt mỡ có chứa axit béo gây bít tắc lỗ chân lông, có nghĩa là loại dầu này có thể gây nổi mụn trứng cá.

Nếu bạn có làn da dễ bị mụn thì bơ hạt mỡ không phải là lựa chọn tốt nhất.

Bơ hạt mỡ có chứa axit oleic, một loại axit béo tạo ra các lỗ nhỏ trên bề mặt da. Mặc dù điều này giúp các hoạt chất khác thẩm thấu vào da tốt hơn nhưng cũng đồng thời làm tăng nguy cơ kích ứng do các hoạt chất trị mụn như retinoid và benzoyl peroxide.

Da khô

Bơ hạt mỡ là một thành phần rất được ưa chuộng trong các loại kem dưỡng ẩm dành cho da khô vì bơ hạt mỡ vừa có đặc tính dưỡng ẩm và vừa có đặc tính giữ ẩm.

Bơ hạt mỡ giúp ngăn ngừa sự mất nước qua da với hiệu quả bằng khoảng 1/3 dầu khoáng (mineral oil). Bơ hạt mỡ còn có đặc tính làm mềm da, một điều rất có lợi cho bệnh chàm.

Bơ hạt mỡ chứa các hợp chất chống viêm, nhờ đó có thể giúp làm giảm mẩn đỏ và kích ứng da.

Mặc dù bơ hạt mỡ chứa axit oleic có thể gây kích ứng làn da quá khô nhưng các hợp chất hoạt tính khác trong bơ hạt mỡ lại có khả năng vô hiệu hóa tác động này của axit oleic.

Tăng sắc tố da

Bơ hạt mỡ chủ yếu chứa axit béo không bão hòa và các hợp chất chống oxy hóa nhưng lại không có tác dụng điều trị vết thâm.

Do còn chứa axit béo bão hòa thúc đẩy sự sản xuất sắc tố melanin nên bơ hạt mỡ thậm chí có thể góp phần khiến cho tình trạng tăng sắc tố da trở nên nặng thêm.

Mặc dù không tốt cho việc điều trị tăng sắc tố da nhưng bơ hạt mỡ lại có khả năng hấp thụ bức xạ tia cực tím và bảo vệ da khỏi tác hại của ánh nắng mặt trời.

Có những loại dầu tốt hơn bơ hạt mỡ để làm mờ vết thâm trên da.

Nếp nhăn

Bơ hạt mỡ chứa rất nhiều chất chống oxy hóa có lợi cho việc chống lão hóa da.

Vitamin C trong bơ hạt mỡ là một thành phần chống lão hóa vô cùng hiệu quả.

Khi được sử dụng kết hợp với các thành phần chống lão hóa khác như retinoid, bơ hạt mỡ có thể giúp ngăn ngừa và làm mờ nếp nhăn.

Bơ hạt mỡ có khả năng hấp thụ bức xạ tia cực tím từ ánh nắng mặt trời, nhờ đó giúp ngăn ngừa lão hóa da nhưng bạn vẫn phải sử dụng kết hợp với kem chống nắng.

Tác dụng của bơ hạt mỡ đối với tóc

Các axit béo và chất chống oxy hóa trong bơ hạt mỡ rất tốt cho nang tóc và sợi tóc.

Bơ hạt mỡ có kết cấu đặc tương tự như dầu dừa nên chỉ nên sử dụng lượng vừa phải để tránh làm cho mái tóc bị xẹp, bết dính.

Bơ hạt mỡ dễ gây bít tắc lỗ chân lông nên nếu bạn dễ bị nổi mụn ở da đầu và đường chân tóc thì không nên sử dụng các sản phẩm dưỡng tóc chứa bơ hạt mỡ.

Bơ hạt mỡ có an toàn không?

Bơ hạt mỡ là một thành phần an toàn với da và được coi là một thành phần mỹ phẩm sạch.

Theo thang điểm đánh giá mức độ độc hại của Nhóm hoạt động vì môi trường (EWG), bơ hạt mỡ được xếp ở hạng “1”, có nghĩa là không có mối lo ngại nào đối với da.

Bơ hạt mỡ an toàn với cả phụ nữ đang mang thai và trẻ sơ sinh.

Rủi ro lớn nhất của việc sử dụng các sản phẩm chứa bơ hạt mỡ là nguy cơ dị ứng. Hạt mỡ là một loại hạt nên nếu bị dị ứng với các loại hạt thì có thể bạn cũng bị dị ứng khi dùng bơ hạt mỡ trên da.

Nhược điểm của bơ hạt mỡ

Bơ hạt mỡ có thể gây bít tắc lỗ chân lông và dẫn đến nổi mụn trứng cá.

Bơ hạt mỡ còn chứa hàm lượng axit oleic cao, loại axit béo này tạo ra những lỗ thủng nhỏ trên da, khiến da bị mất nước và dễ bị kích ứng hoặc dị ứng hơn. Tuy nhiên, hàm lượng axit stearic trong bơ hạt mỡ cao hơn axit oleic nên có thể giúp khắc phục những vấn đề này.

Ở những người nhạy cảm với axit oleic, da có thể bị viêm nhẹ ở khu vực tiếp xúc với bơ hạt mỡ.

Những sản phẩm nào có chứa bơ hạt mỡ?

Bơ hạt mỡ có trong rất nhiều sản phẩm chăm sóc da khác nhau như kem dưỡng ẩm, sữa dưỡng thể, son dưỡng môi. Ngoài ra, bơ hạt mỡ còn có trong các sản phẩm chăm sóc tóc như dầu dưỡng tóc, dầu xả, mặt nạ ủ tóc…